Gölge'm

Sen

Bir el kadar küçükken

Kalbimi açtım sana

Ben

Kıpırdatmaktan korktum

Sessiz ve soğuk akşamlarda

Uyuşan bacağımı

Sırf kaçmasın keyfin diye

Üstünde huzurla uyurken

Ben

Bir dev kadar büyükken

Yalnızlığımı aldın benim

Sen

Görmemekten korktun

Uzun ve sıcak gecelerde

Bir an bile olsa beni

Sırf bu yüzden ayrılmadın peşimden

Bütün perdelerimi indirsen de yere

Delik deşik etsen de tüm tenimi

Ve çantamdan çaldığın kalemleri toplasam da

Olmadık deliklerden

Bir sen vardın, tek sen vardın

Hep sen vardın Gölge’m

Oğlum

Dün gibi daha, doğduğun
Sözden anlamaz
Tatlı, yumuk, haylaz ve pamuk
Büyüdün bak
Büyüdün bulutlara kafa tutan dağlar gibi
Gökyüzünü katıp birbirine
Gözlerinde şimşekler çakan bir kartalın kanatları gibi büyüdün
Büyüdün karanlık dünyaya bir ışık yakmak için
Ve büyütmek için dağlarda açan çiçekleri yeniden
Renk renk, doku doku, yaprak yaprak, koku koku
Büyüdün gözlerimin nuru, umudum
Büyüdün ışığın prensi, rengin sesi
Büyüdün
Büyüdün dağların efendisi
Büyüdün canım oğlum

AFFAN

Güneş doğmadan daha

Gün ağarmadan tepelerin üzerinde denize yaslanan

Ve çığlıkları başlamadan martıların

Doluşup alelade bir bota çıktılar yola

İkisinde bile değildi, adı Affan

Adı gibi tertemiz, hiç görmemiş babasını

Anası üç paraya yetmişinde bir arsıza üçüncü karı olarak satılan

Boş gözlerle bakıyordu etrafındakilere

Orta yaşlı bir kadın kucaklamış ve bir türkü tutturmuştu ağlamasın diye

Bir dalgadan diğerine çırpınarak ilerleyen bot

Atlıkarınca gibi dalıp çıkıyordu sularda

Ağlamıyordu Affan

Çünkü çaresizce ağlayan o kadar çok insan görmüştü ki bir kelebek kadar kısa ömründe

İşe yaramadığını biliyordu gözyaşlarının

Ve durmayı bilmek gerektiğini ağlamadan

Ufukta görünen soluk ada umuttu onlar için

Sahip oldukları tek şeydi acının dışında

Onunla tutunuyorlardı yaşama Batı’ya doğru

Kâh ağıtlar yakıyor kâh sessizlik şiirinin mısralarına dalıyordu onlarca insan

Tam o sırada

Ankara’da

Ve Şam’da

Aynı Allah’ın yolunda ve aynı peygamberin adıyla

Şehitlik masalları anlatılarak gönderiliyordu Mehmetler ve Affanlar birbirlerini öldürmeye

Sallanan iktidarları ancak böyle pekişirdi muktedirlerin

Ovuştururken bir yerlerde silah tüccarları ellerini

Hem de hiç utanmadan

Cehennem

Döktüm bütün günahlarımı kaseden
Büyük, ufak demeden ortalığa saçtım
Yaptım muhasebesini, kırdım kalemi
Hala duruyorken başımda biçare aklım

Suçlarımı biliyorum, küçücük bir insanım
Sanmasın kimse köpük gibi aktım
Çaktım kibriti, tutuşturdum bu gece
Kendi cehennemimi ben kendim yaktım

Necati Cumalı ve Ay

Neil Armstrong'un   Ay'da   yürüyüp   yürümediği   bazılarımız   için   hala   bir

muammadır.   Oysa  Ay,   farkına   varmasak   da   çoğu   zaman,   dünyamızın   ve

kültürümüzün  en  önemli  parçalarından  biridir.  Sanırım,  çocukluğunda  Jules

Verne'in “Ay'a Seyahat” adlı eserini okumayan yoktur. Verne'in Ay'a gönderdiği uzay

aracının adı Columbia'dır. Neil Armstrong'u Ay'a götürenin de.

Bayrağımız Ay ile yıldızın ahenkli bileşiminden meydana gelir. Sevdiklerimizi

mehtaplı  gecelerde  daha  bir  içten  anarız.  Öyle  ki,  Ay'ın  kültürümüzdeki  yeri

tarihsel  eserlerde  bile  belirgindir.  Bu  noktada  sözü,  dilerseniz,  Sunay  Akın'a

bırakalım. “Ay Hırsızı” adlı eserinde şöyle diyor usta:

“İstanbul'da Kanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan'ın adını taşıyan iki

cami vardır. Bunlardan biri Üsküdar'da, öteki ise Edirnekapı'dadır. Güneş her gün,

çocuğunu  arayan  bir  anne  gibi  Üsküdar'daki  caminin  ardında  doğarken,  Ay

Edirnekapı'daki  caminin  minarelerinin  arkasına  saklanır.  Her  akşam  Ay,  Üsküdar

Mihrimah   Sultan   Camii'nin   saçlarını   taçlandırırken,   uykuya   yatmak   üzere   olan   güneş,   başını, Edirnekapı'daki  Mihrimah  Sultan  Camii'nin  kubbesine  dayar.  İstanbul'da  bu  yüzden  bir  değil,  iki  tane Mihrimah Sultan Camii vardır. Mihrimah'ın anlamı da (mihr ü mah) 'güneş ve ay'dır.”

Necati  Cumalı'ya  gelmek  için  bu  kadar  söz  dolaştırmanın  anlamı  da  ne

diyebilirsiniz. Belki de haklısınız. Ancak, onu “Ay Büyürken Uyuyamam” adlı

eseriyle tanıyan benim için ikisi arasındaki bağ koparılamaz niteliktedir. Ay ve

Cumalı.

Bir Cumalı öyküsü ya da romanı okumadıysanız yahut ondan bir iki mısra

bilmiyorsanız, eksik bir Türkiye vardır sizin dimağınızda. Ülkemizi en iyi anlatan

sanatçılardan biridir o. Kim bilir, belki de birincisi.

Anadolu'yu  ve Anadolu  insanını  Cumalı  kadar  net  fotoğraflamak,  onunla

tanışmamış olanlar için hayal sınırlarının ötesinde olsa gerek.   1921 yılında

Florina'da (Yunanistan) başlayıp 2001 yılında İstanbul'da sona eren 80 yıllık

yaşamına  pek  çok  roman,  öykü,  şiir  ve  oyun  sığdıran  Cumalı,  yalnızca

insanımızı değil aynı zamanda doğamızı ele alma konusunda da benzersizdir.

Bu  açıdan,  henüz  onunla  tanışmamış  olanlara  “Tütün  Zamanı”  üçlemesini

(Zeliş;  Yağmurlarla  Topraklar;  Acı  Tütün)içtenlikle  önermek  isteriz.  Bu  eserlerin  Cumhuriyet  Kitapları tarafından son derece kaliteli yeni baskılarının yapıldığını hatırlatmak da ayrıca yararlı olacaktır. Cumalı'nın,  yapıtlarında çoğunlukla kasaba yaşamını yansıtmaya çalıştığını görürüz. Bu bir rastlantı değildir. Tam tersine, bilinçli bir seçimdir. Bunun nedenini Cumalı şöyle açıklamaktadır:  “Kasaba, yani ne kent ne köy, ikisi karışımı bir yerleşim merkezi. Türkiye'yi en iyi yansıtan yerleşme örneğidir bence kasaba. Kasaba kültürü bütün yaşamımızı etkiler. Kasaba görgüsü egemendir bütün değer ölçülerimizde. Politika, eğitim,  sanat,  hoşgörü  ortamını  kasaba  saptar  bize.  Roman  kentleşmenin  sanatıdır  gerçi,  ama kentleşemiyoruz işte. Kolay değil.” Bu sözler bugün için de geçerliliğini korumuyor mu sizce?

Cumalı'nın, eserlerinde folklorik unsurlardan da ustaca yararlandığına tanık oluruz. Bu yıl tamamlanmış bir araştırma bu açıdan ilgi çekici sonuçlar ortaya koyuyor:

Sanatçı, incelenen 86 öykü, 13 oyun ve 5 romanında, 23 türkü, dokuz mani, altı ağıt, iki ninni, iki

tekerleme ve iki halk efsanesinden yararlanmış durumda. Bu eserlerde ayrıca, büyü, uğur-uğursuzluk,

rüya, müjde, fal ve nazar gibi değişik kültürel unsurlara da sıkça rastlanıyor. Bu tür bir zenginliği Cumalı dışında belki de yalnızca Yaşar Kemal'de bulmak olası.

Büyük ustanın eserlerinde kadını ele alış biçimi de

son   derece   çarpıcıdır.   Özellikle   oyunlarında   bu

çarpıcılık  daha  da  belirginleşir.  Bu  konu  bir  yüksek

lisans tezine konu olmuş ve şu sonuca ulaşılmıştır:

“...Onun  oyunlarındaki  kadınlar  çok  büyük  farklarla

birbirinden  ayrılmazlar.  Kırsal  yaşamda  da,  kasaba

ortamında da, kent ortamında da onlar birer kadındır

ve toplumsal baskılara maruz kalan, törelere boyun

eğen  ya  da  törelerle  karşı  karşıya  kalan,  bağımlı

yaşayan ve cinsel yönden arzulanarak, cinsel bir meta

olarak kabul edilen özverili, çileli Anadolu kadınının

temsilcileridir.”

Cumalı,   pek   bilinmese   de,   sanata   şiirle   giriş

yapmıştır.  İlk  şiir  kitabı  olan  “Kızılçullu  Yolu”  1943

yılında  yayımlanmıştır.  Oysa  ilk  öykü  kitabı  (Yalnız

Kadın)  1955  ve  ilk  romanı  (Tütün  Zamanı)  1959

tarihlidir.  İlk  şiirini  Urla  Halkevi  dergisi  olan  Ocak'ta

yayımlayan  sanatçı  1942  kışında,  Orhan  Veli'yle

buluşarak   şiirlerindeki   eksikliği   öğrenmek   ister;

yazdığı 20 dizelik bir şiirini verir. O da bu şiiri sekiz

dizeye   indirir.   Cumalı   önce   yadırgadığı   durumu

kendince şu tümcelerle açıklamaktadır: “Ben öbür on

iki dizede bir hayli parlak sözler ettiğime inanıyordum.

Orhan   Veli'nin   güzel   çirkin   demeden   onları

çıkarıvermesini önce yadırgamadım değil. Ama bir iki

gün  içinde  şiirin  kısaltılmış  biçimi  bana  daha  da

doyurucu  göründü.  İşte  benim,  'Yağmurdan  Sonra

Bayram Yeri' adlı şiirim bu yeni haliyle yayımlandı...

Orhan  Veli'den  öğrendiğim  en  önemli  şey  bu  oldu

benim.”  Gerçekten  de  Cumalı'nın  başta  Orhan  Veli

olmak  üzere  Garip  akımından  oldukça  etkilendiği

açıktır.  Buna  karşılık,  o,  kendi  özel  anlatım  şeklini

yakalamak konusunda hiç de sıkıntı çekmemiştir.

Ahmet Köksal Papirüs Dergisi'nin Temmuz 1968

sayısındaki  yazısında  şöyle  demektedir  Cumalı'nın

şiiri için :

“İlk  gençlik  anıları,  ilk  aşklar,  yaşama  ve  doğa

sevgisi,   savaş   ve   yoksulluk   yıllarından   giderek

toplumsal   bir   duyarlılığa   yönelen   Cumalı'nın   şiir

gücünü  yaşanmışlığından  alan  bir  gerçekçilik  ile  ilk

yenilik   akımının   o   pek   ünlü   'yaşama   sevinci'ni

yereyselleştirerek, onu taşralı bir Anadolu aydınının

yaşantısı içinde duyurmuştur.

Söyleyişindeki   katıksız   içtenlik,   çocuksu   bir

şaşkınlık, kendine özgü bir ahenk, aydınlık ve yalın bir

şiir   çabası   ilk   şiirlerinden   bu   yana   Cumalı'nın

değişmeyen özelliklerindendir.”

Gelin, isterseniz, onun şiiri üzerine bunca sözün

ardından, ilk şiir kitabı olan “Kızılçullu Yolu”na adını

veren şiirine yer verelim bu noktada. O zaman daha iyi

anlamak olanaklı olacak ve daha iyi hissedeceksiniz

Cumalı'yı.

Kızılçullu Yolu

Hıdrellez günü

Kızılçullu yolu

Beni herkes severdi çocukluğumda

Arabacı yanına oturur

Kırbacı  bana verirdi.

Ben Fıtnat Hanımın oğlu,

Zayıf bir kızı  severdim

Gözlerinin içi gülerdi.

Hıdrellez güneşi

Beraber tırmanmadık mı ağaçlara?

Siz kanatmadınız mı ellerimi

Elma çiçekleri?

Ay   Büyürken   Uyuyamam”ı   yazdığında   48

yaşındaydı   Cumalı.   Benim   gibi   pek   çok   kişinin

yurduna ve yaşadığı dünyaya bakışını değiştirdi bu

eser. Ve sanatçı, geride kalan 32 yıllık ömründe belki

de hiç uyumadı Ay'ın büyüdüğü zamanlarda. Onu 10

Ocak  2001  tarihinde  kaybettik.  Kaderin  cilvesine

bakın   ki,   bir   gün   önce,   yani   9   Ocak   2001'de,

ülkemizden de izlenen 'Tam Ay Tutulması' yaşandı.

Kim bilir, belki de büyük usta, bizimle beraber Ay'ın

önce yok olup, sonra yeniden büyümesini izledi ve en

uzun uykusuna huzur içinde yattı. Ve belki de şimdi o,

Ay'da bir yerlerden bizleri izliyor.

Bir   not,   bitirirken:   Bundan   sonra   ülkemizden

izleyebileceğimiz ilk ay tutulması 15 Haziran 2011'de.

Ve bir öneri: Gelin o gün Ay'ın güneşten saklandığı

saatte hepimiz birer Cumalı şiiri okuyalım. Okuyalım

ki, büyürken de küçülürken de Ay, rahat uyusun büyük

usta.

Gitmek

Kalmasını bilmiyorsan 

Gitmesini bileceksin

Sevmesini bilmiyorsan

Uzaktan seveceksin

Yalnızlık

Hoş geldin yalnızlık
Yeni yılın eski dostu
Kadim yoldaşım
Çaresizlik sırdaşım hoş geldin
Ne ben seni sevdim
Ne de olabildim sensiz
Kapı pervazındaki toz gibi
Oradaydın hep, bildim
Sıra sana gelecekti mutlaka
Sevenler gider sevdikleri için
Oysa bana sormazlar
Bilmezler hiç ben ne isterim
Onlar hep benim için gider
Bir yaşında çocuk ne ister
Ve hastalıklı bir aşık
Bilmezler ve benim içindir hep
Giderler
Fakat sen hep sadık
Sıran geldiğinde omzumda nefesin
Yeni yılın eski dostu
Kadim yoldaşım hoş geldin

Bir çocuğun hayalleri

Güneş doğar, bilirsin

Renkler soluklaşır

Gecenin boşluğuna yaslamak için sırtını

Her –ki karanlık örter çirkinlikleri,

Şey sıfırdan başlar, sadece

Bir çocuğun hayalleri kalır, donuklaşır.

Kaçmak istersin gözlerden, sezersin

İnsanlar sahteleşir

Tekliğinin kucağına atmak için kendini

Bir –ki dindirir acıları yalnızlık,

Şey yeniden ölür, birlikte

O çocuğun hayalleri gider, uzaklaşır.

Kaç yılda bir gelir Orhan Veli

Her on dördü kasımın
Tarifsiz acılar içinde kalırım
Neyleyeyim, çukura düşüp ölmenin
Bedava olduğu bir ülkede
Sen kadar güzeli çıkmış adamın
Ki sırf bu yüzdendir
Orhan olmasını istemişliğim adımın

Mektepten fakülteye fakülteden mektebe: Ormanın okulu

Osman Ragıp, Ali, Osman, Sadullah, Behçet ve tahriratı ecnebiye odası memurlarından Markar.

Bu altı isim 1857 yılında kurulmuş olan orman mektebine kabul edilen ilk öğrencilerin isimleridir.

Osmanlı’nın memleket ormanlarının önemini anlaması Batılı ülkelere göre gecikmiş, anlamaya başladığında da onların kılavuzluğuna ihtiyaç duyulmuştur. O dönemde Fransa ile olan siyasi yakınlaşma nedeniyle bu ülkeden, ormanların bir usulü cedide ve muntazamaya rabtı[1]için (ormanların yeni bir usul ve düzene bağlanması için) Mösyö Lois Tassy ve Mösyö Alexsandre Stheme adında iki mühendis yıllık altışar bin Frank maaşla Türkiye’ye getirtilmiş ve bunlardan özellikle Mösyö Tassy’nin çabalarıyla 1857 yılında ülkenin ilk orman mektebi kurulmuştur.

Bu okul ilerleyen süreçte kimi zaman maden okulu ile birleştirilerek Orman ve Maadin Mektebi kimi zaman da ziraat okulu ile birleştirilerek Ziraat ve Orman Mektebi isimlerini almış, ancak eğitim faaliyetlerini 1862-1865 yılları arasındaki kesinti hariç, aralıksız olarak sürdürmüştür. Halkalı Ziraat ve Orman Mektebindeki eğitimin yetersizliği nedeniyle dönemin Orman Genel Müdürü Hoca Ali Rıza Efendi’nin çabalarıyla 1910 yılında, başlangıçtaki gibi bağımsız bir orman okulu kurulmuş ve Orman Mektebi Alisi (Orman Yüksek Okulu) adını alan bu okul Sarıyer-Bahçeköy’deki bugünkü yerleşkesine taşınmıştır. Böylelikle, Türkiye ormancılığının temel direği olan İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesinin 1857 yılında başlayan tarihsel serüveni yerleşke olarak son noktasına ulaşmıştır.

Bu dönemin belirleyici özelliklerinden birisi de, devletin Almanya ile yakınlaşan siyasi ilişkileri nedeniyle okulun Alman ve Avusturyalı uzmanların etkisi altına girmiş olmasıdır. İkinci Dünya Savaşının sonuna kadar sürecek olan Alman ve Avusturyalı uzmanların egemenliği, Orman Fakültesinde bugün bile hissedilen Alman ekolünün temellerini oluşturmuştur.

1933 yılında yapılan Üniversite Reformu ve Türkiye’nin ilk modern üniversitesi olan İstanbul Üniversitesinin kurulmasını takiben Orman Mektebi Alisi 1934 yılında Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsüne beşinci fakülte olarak bağlanmış ve adı Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü Orman Fakültesi olarak değişmiştir. Bu dönemde eğitimin ilk iki yılı Ankara’da sonraki iki yılı ise İstanbul’da, Bahçeköy’deki yerleşkede gerçekleşmiştir. Bu durum hem öğrenciler için zorluk oluşturmuş hem de eğitimin koordinasyonunda sıkıntılar ortaya çıkarmıştır. Bu nedenle, ülkemizin en köklü eğitim kurumlarından biri olan Orman Fakültesi yine ülkemizin en köklü üniversitesi olan İstanbul Üniversitesine 1948 yılında altıncı fakülte olarak bağlanmıştır. Tarihsel birikimi ve bilimsel yaklaşımı birbirine uygun olan bu iki kurum arasında uyum kısa sürede sağlanmış olduğundan İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi tam 60 yıldır ülke ormancılığına katkılarını, hem yetiştirdiği mühendislerle hem de yaptığı araştırmalar ve ormancılığı yönlendirici etkisiyle, İstanbul Üniversitesi çatısı altında sürdürmektedir.

Yukarıda isimleri geçen Tassy ve Stheme’den Franz Stöger ve Prof. Bernhard’a, Prof. Diker’den Prof. Oksal’a sayısız yabacı ve yerli uzmanın yuvası olan bu fakülte önceliğini daima ormanlar olarak belirlemiş ve ormanlara zarar verecek her türlü girişim, nereden gelirse gelsin karşısında durmayı bilmiştir. Bundan dolayı olmalı ki, siyasi görüşü ne olursa olsun hemen hiçbir iktidar Orman Fakültesinden hazzetmemiş, buna karşın, istisnalar hariç olmak üzere bu fakülteye saygı duymuşlardır.

1970’li yıllarda Karadeniz Teknik Üniversitesine bağlı olarak açılan ikinci orman fakültesi ve 1990’lı yıllarda ardı ardına açılan diğer orman fakülteleri ile adeta bir orman fakültesi enflasyonu yaşanmış olsa da İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesinin rolü hep aynı kalmış,  fakülte Kutup Yıldızı gibi yön belirlemiştir.

Ne var ki, 2000’li yıllar pek çok alanda olduğu gibi Orman Fakültesinde de bazı şeylerin değişmeye başlamasına sahne olmuştur. Bu değişimin ilk adımını seçimle göreve gelmiş bir rektör atmış ve o güne kadar İstanbul Üniversitesi rektörleri Orman Fakültesinde yapılan seçimde (eğilim yoklaması) en çok oyu alan adayı dekan olarak atarken, bu rektör böyle bir seçim ya da eğilim yoklaması yaptırmadan doğrudan atama yapmıştır. Ardından gelen ve seçilemeden atanan rektörler de aynı yolu izleyip, atanmış dekanlar devrini pekiştirmekte fırsatı kaçırmamışlardır.

Yaşanan en vahim değişim ise üniversiteyi siyasetten uzak tutma (sözde) düsturu ile siyasetin tam göbeğine oturtmak olmuştur. Yakın tarih boyunca ve özellikle 1950’li yıllardan itibaren ormancılık politikalarında (yasal düzenlemeler, örgütsel yapılanmalar vb.) yapılan değişiklik ya da değişiklik tasarılarını gündemine alıp, bütün öğretim üyelerinin katıldığı akademik genel kurullarda tartışarak fakülte görüşü[2]oluşturma uygulaması bulunan Orman Fakültesinin bu geleneği özellikle 2010’lardan itibaren unutulmuş veya unutturulmuştur. Böylelikle, fakülte, hangi siyasi iktidar tarafından yapılırsa yapılsın, ormancılık politikası ile ilgili değişiklikleri siyasetten bağımsız ve bilimsel bakış açısıyla değerlendiren ve ulaştığı sonuçları kamuoyu ile paylaşan bir kurum olmaktan çıkarılıp, siyasetin her yaptığına, ses çıkarmamak yoluyla boyun eğen bir araç olma noktasına düşürülmüştür.

Aynı dönemde akademik atama ve yükseltme kurallarında hem merkezi hem de üniversite bazında yapılan değişikliklerle, bilimsel altyapıyla ilgili temel sorunlar çözülmeden öğretim elemanları az zamanda çok yayın yapma zorunluluğu ile karşı karşıya bırakılmış ve bu durum onları uzun süreli ve ülke ormancılığının temel sorunlarını merkezine oturtan, sosyo-ekonomik nitelikli araştırmalardan uzaklaştırıp, daha kolay yayın yapılabilecek teknik alanlara yöneltmiştir. Bununla birlikte, ülke çapında aynı dönemde yaşanan ve asıl nitelikleri yeni yeni aydınlanmaya başlayan süreçlerde (Ergenekon operasyonu gibi) “muhalif” olarak tanımlanan akademisyenlerin hedef tahtasına oturtulması diğer bütün akademisyenlere verilen göz dağı olmuş ve üniversitelerde bir korku dönemi yaşanmasına yol açmıştır. Bu şekilde, bir yandan akademik kurumlar toplumsal sorumluluklarından uzaklaştırılmış diğer yandan da akademisyenler, istisnalar hariç olmak üzere, suya sabuna dokunmayan araştırmalarla odalarına, laboratuvarlarına ve kitaplarının arasına hapsolmuştur.

Şimdi ise hazırlanan ani bir kanun tasarısı ile İstanbul Üniversitesini ikiye bölerek, Orman Fakültesi de dahil bazı birimlerin yeni kurulacak olan İbni Sina Üniversitesine bağlanması Meclis gündemine getirilmiştir. Bu noktada öncelikle sorulması gereken soru şudur: Üniversiteler hücre gibi bölünerek çoğalabilirler mi yoksa canlı bir organizma gibi çoğalmaları için çok daha karmaşık süreçlere mi ihtiyaç duyarlar? Akla gelen bir diğer soru ise bu tasarı hazırlanırken neyin hedeflendiği ve bu yolla hedefe ulaşmanın mümkün olup olmadığının nasıl sınandığıdır. Konu hangi süreçlerde hangi toplum kesimleriyle tartışılmıştır? Bu tasarı bir toplumsal uzlaşma ürünü müdür yoksa ben yaptım oldu mantığının yeni bir adımı mıdır? Bölünmesi planlanan koskoca bir üniversitenin kaç mensubunun bu tasarıdan önceden haberi olmuştur? Daha da ileri gideyim; İstanbul Üniversitesi Rektörünün ve diğer yöneticilerinin (dekanlar, müdürler vb.) bu tasarıdan hangi aşamada haberleri olmuştur? Bizim gibi basın yayın kuruluşlarından mı öğrenmişlerdir yoksa farklı bir mekanizma devreye girmiş midir? Girmişse, en azından öğretim üyelerini bu konudan haberdar etme ihtiyacı hissetmemişler midir?

Kurumlar, eşya gibi bir yerden başka bir yere taşınamazlar. Kurumlara bağları bir çırpıda koparılıp, hadi artık bu yapıda hizmet ver de denilemez. Kurumları ayakta tutan şey kurumsal ilişkiler, tarihsel bağlar ve tepeden tırnağa bütün üyelerince benimsenmiş aidiyet duygusudur. Orman Fakültesi 60 yıldır İstanbul Üniversitesi bünyesinde hizmet veren, bu üniversitenin asli ve koparılamaz unsurlarından biridir. Orman Fakültesini İstanbul Üniversitesinden ayırmak her iki kurumun da bir daha asla eskisi gibi olamaması anlamına gelir ki, kim bilir belki de asıl hedeflenen budur.

Türkiye ormanları ve ormancılığı oldukça kritik bir dönemden geçmektedir. Sadece son 16 yılda Orman Kanunu’nda 16 kez değişiklik yapılmıştır. Ülke ormanları neredeyse ormancılık dışı her türlü etkinliğin rahatlıkla yapılabildiği Cibal-i Mubaha[3]durumuna düşürülmüştür. Ormancılık örgütü, bir yandan sık sık yapılan örgütsel değişiklikler ve diğer yandan da uzmanlık, deneyim ve liyakata bütünüyle aykırı atamalarla zayıflatılmıştır. Orman fakültelerinin sayısı ve mezun ettiği öğrenci sayısı artırılırken buna paralel akademik ve fiziksel altyapı geliştirilemediği için ormancılık eğitiminin kalitesi düşmüştür. Şimdi de, son dönemlerde sürekli ve aşırı bir budama ile güçsüzleştirilen Türkiye ormancılığının kutup yıldızı durumundaki İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi köklerinden sökülerek, moda yöntemle taşınmak istenmektedir. Bu girişimin ülke ormanları ve ormancılığı için doğuracağı onarılamaz yaralardan bu tasarıyı hazırlayanlar kadar seyirci kalanlar ve sesini çıkarmayanlar da sorumlu olacaklardır ve tarih bu günleri, elbet bir gün bütün tarafsızlığı ve acımasızlığı ile kaleme alacaktır.

---

[1]1856 Ormanların Muhafaza ve İdareleri İçin Fransa’dan Getirilen İki Mühendis Tarafından Açılacak Kursta Yetiştirecekleri Talebe ve Ormanların Keşfedilmesi ve Sairesi Hakkında Meclisi Alii Tanzimat Mazbatası’nda yer alan ifadedir (Kaynak: Kutluk, H. 1948. Türkiye Ormancılığı ile İlgili Tarihi Vesikalar. OGM Yayınları, Özel Sayı 56).

[2]Fakülte görüşleri Prof. Dr. Ertuğrul Görcelioğlu tarafından bir araya getirilerek 2004 yılında "Ormancılığın Güncel Sorunları" adıyla İstanbul Üniversitesi yayınlarından iki cilt halinde yayımlanmıştır.

[3]1870 tarihli Orman Nizamnamesinden önce ormanların büyük bölümü Cibal-i Mubaha (mubah dağlar) statüsündedir ve hiçbir izne gerek olmadan herkes bu alanlarda istediği şeyi yapabilirler.

Tercih yaparken...

Her sene Temmuz ortası Ağustos başı yüz binlerce aday ve onların yakın çevresi için sıkıntılı bir sürece sahne olur. Burada dile getirmeye gerek görmediğim ve Türkiye'ye özgü pek çok saçmalığın halkalarından biri olarak, adaylar, bakkala giden çocuğun elindeki parayı gösterip "Bakkal amca buna ne olur?" demesi gibi elindeki sınav sonuç belgesini ona buna gösterip, "Bu puana ne olur?" sorusunu sorarlar. Hepimiz bu saçmalığın ürünüyüz. Ben de 1986 yılında buna benzer şekilde (ki, o zaman tercihimizi sınav sonucu açıklanmadan, sınava girerken yapıyorduk; alabileceğimiz puanı tahmin ederek) okuyacağım üniversiteyi ve bölümü seçtim. Daha sonra da buna benzer şekilde üniversite kapısından giren öğrencilere hocalık ve yöneticilik yaptım. 30 yıldan fazla süredir bu sistemin içindeyim. Devlet üniversitelerinde de (İstanbul ve 19 Mayıs) değişik vakıf yükseköğretim kurumlarında da çalıştım. Pek çoğu hakkında da çalışmasam bile bilgi sahibiyim. Bütün bunlara dayanarak ve sadece ve sadece kişisel görüşüm olarak (bu görüşlerin her şart ve koşulda doğruluğunu garanti edemem), daha çok tavsiye niteliğinde, tercih yaparken nelere dikkat edilmesi gerektiğini aşağıda kısaca açıklamaya çalışacağım. Umarım yararlı olur:

1. Ne için üniversite okumak istiyorsunuz? Bu sorunun cevabını çok net vermelisiniz. Yaygın şekilde olduğu gibi, iyi bir meslek ve iyi bir gelecek sahibi olmak için mi? Yoksa nadiren de olsa rastladığımız gibi "Meslek benim için önemli değil, nasıl olsa para kazanırım; ben kendimi geliştirmek için üniversiteye gitmek istiyorum" mu diyorsunuz? Aslında, her iki yol birbirinden tamamen kopuk değil. Yani meslek için gittiğiniz üniversitede de kendinizi geliştirebilirsiniz ya da kendinizi geliştirmek için gittiğiniz üniversite de size çok iyi iş fırsatları sunabilir. Fakat yine de bu soruya vereceğiniz cevap önemli. Eğer ikinci cevabı veriyorsanız kalbinizin sesini dinleyin derim. Ama cevabınız birincisiyse işler değişir. Bir defa zaman içerisinde parlayan ve sönen meslekler olduğu gibi hiçbir zaman çok parlamayan ama hiçbir zaman da ölmeyecek meslekler vardır. Bunların başında doktorluk gelir. Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin hepimiz biyolojik varlıklar olarak kalmaya devam edeceğiz ve bu nedenle de hastalandığımızda doktorlara ihtiyaç duyacağız. Benzer şekilde öğretmenlik de en azından yakın gelecekte önemini koruyacak bir meslek olarak görünüyor. Bunlara hukuk (avukatlık, hakimlik vb.) ile mimarlığı da ekleyebilirim. O nedenle, klasik gibi görünse de tercih yaparken bunlarla ilgili bölümleri iki kez düşünün derim. Öbür tarafta da insanlığın gidişi doğrultusunda parlayan ve parlaması muhtemel mesleklere dikkat etmek lazım. Bu mesleklerin neler olduğuna ilişkin sanal alemde epey bilgi olduğundan burada detaylarına girmek istemiyorum.
2. Tanıdığım pek çok aday devlet üniversitesi mi vakıf üniversitesi mi ikilemine düşüyor. Ama bu sorunun cevabı yok. Çünkü iyi devlet üniversiteleri de var, iyi vakıf üniversiteleri de. Tam tersine her iki grubun iyi olmayanları da (kötü demek istemedim) hayli fazla. Kişisel görüş olarak, köklü ve saygın bazı devlet üniversitelerini (Boğaziçi, ODTÜ, İstanbul, İTÜ, Hacettepe, Ankara, Ege...) kazanabiliyorsanız, istisnalar hariç vakıf üniversitelerini düşünmenize gerek yok derim (bu devlet üniversitelerinin bütün bölümleri değil elbette). Vakıf üniversiteleri içerisinde Koç ve Sabancı'yı da rahatlıkla tercih edebilirsiniz. Diğer vakıf üniversiteleri konusunda bölüme ve o bölümün öğretim kadrosuna bakmak gerekir. Burada unutulmaması gereken önemli bir nokta da şu; malum Fetö operasyonları nedeneniyle pek çok devlet üniversitesi önemli ölçüde akademik kadro kaybına uğradı. Bu nedenle, tercih yapmadan önce akademik kadroların mutlaka detaylıca incelenmesi gerekir. Bu kadroların benzer nedenle bundan sonra da azalması muhtemel görünüyor. Diğer yandan, vakıf üniversitelerinin web sayfalarında gördüğünüz akademik kadrolar yanıltıcı olabilir. Haftada iki saat gelip ders verip giden hocayı da bu üniversiteler kendi hocasıyımış gibi gösterebiliyor. Bu da önemli olmakla birlikte, akademik kadroyu incelerken dikkat edilmesi gereken tam zamanlı kadroya sahip, yani o üniversitenin gerçek hocalarıdır. Ayrıca, vakıf üniversitelerinde hoca sirkülasyonunun devlet üniversitelerine göre çok daha hızlı olduğunu unutmayın. Bugün web sayfasında gördüğünüz hocalar siz kayıt olana kadar başka bir yere gitmiş olabilirler ya da başka yerlerde görev yapanlar sizin tercih yapacağınız bölüme gelebilirler.
3. Vakıf üniversitesi tercih edecekseniz (Dikkat! Türkiye'de özel üniversite yok. Vakıf üniversitesi var. Kısaca özel üniveriste kar amaçlıdır, vakıf üniversitesi hayır amaçlı. Ne var ki bugün vakıf üniversitelerinin çok büyük bir bölümü kar amaçlı çalışmaktadır. "Nasıl?" diye sormayın. Bu uzun bir hikaye ve burası yeri değil) o üniversiteyi kuran vakfın tarihini inceleyin. Üniversite kurmak için kurulmuş uydurma bir vakıf mı yoksa yıllardır eğitim işinde olan gerçek bir vakıf mı? Örneğin Işık Vakfı yüz yıldan fazla süredir eğitim işiyle uğraşan gerçek bir vakıftır ve Işık Üniversitesi de bu vakfın kurduğu bir üniversitedir. Diğer yandan Haliç Üniversitesi de gerçek bir vakıf olan Bizim Lösemili Çocuklar Vakfı tarafından kurulmuştur. Ancak, burada anlatması uzun sürecek karışık bir hikaye sonrasında üniversite yönetiminde pek çok usulsüzlük yapıldığı için 2016 yılında bu üniversitenin yönetimi geçici olarak garantör üniversite olan İstanbul Üniversitesine devredilmiştir. Yine de köklü vakıflar tarafından kurulmuş üniversitele daha çok güvenebilirsiniz. Haliç Üniversitesini bir istisna olarak değerlendirmek gerekir.
4. Elbette vakıf üniversitelerinde ödenecek ücretler önemli bir karar kriteri. Bu noktada tavsiyede bulunmam mümkün değil; herkes kendi hesabını daha iyi yapacaktır. Ancak, özellikle burslu programları tercih ederken burs koşullarını detaylı incelemenizde yarar var. Size verilen burs normal öğretim süresince garanti mi yoksa başarısızlık durumunda kesiliyor mu? Bunu anlamak için kılavuzda yer alan bölümlerle ilgili dipnot şeklinde verilmiş koşullar ve açıklamalar bölümünü çok iyi okumanız gerekiyor. Okuyacağınız bölümün hazırlık eğitimi var mı yok mu? Bunu öğrenin ve acı bir sürprizle karşılaşmayın. Genel ilke olarak yabancı dilde eğitim veren programların zorunlu hazırlık eğitimleri vardır. 
5. Devlet üniversiteleri de vakıf üniversiteleri de çoğunlukla çok kampüslü bir yapıya sahip. Pek çok bölüm tanıtımlarda kullanılan merkez kampüslerinin dışında faaliyet gösteriyor olabilir. O nedenle seçeceğiniz bölümün hangi kampüste eğitim verdiğini mutlaka öğrenin ve tercihinizi buna göre yapın (Mesudiye Meslek Yüksekokulunda görev yaptığım sırada okulun Ordu'da olduğunu sanıp tercih yapan pek çok öğrenci ciddi sıkıntılar çekmiş ve bir bölümü de okumadan geri dönmek zorunda kalmıştı).
6. Mümkünse tercih yapacağınız bütün fakülte ve bölümleri yerinde ziyaret edin, gözlerinizle görün. Hocalarıyla, bulabilirseniz eski öğrencilerle konuşun. Binaların, koridorların, amfilerin, derslik ve laboratuvarların kalitesine bakın ama fiyakasına aldanmayın. Bunlar yanıltıcı olabilir. Size gösterdikleri son derece gelişmiş bir laboratuvara sizi dört yıl boyunca bir kez olsun sokmayabilirler. Bazı alanları yalnızca vitrin ve dekor olarak donatmış olabilirler. Bunlar yanıltıcı olur. Köklü devlet üniversitelerinin karanlık ve küflü koridorları vakıf üniversitelerinin ışıltısından çok daha fazla üniversite havası barındırır. Hocalarla ve öğrencilerle konuşurken şu genel ilkeyi gözden uzak tutmayın; Hocalar övme öğrenciler yerme eğilimindedir. Her ikisine de akılcı bir mesafe payı bırakın. 
7. Tercih yaparken en önemli kriterlerden biri de eğitim maliyetleridir. Vakıf üniversitelerinin ücretlerini incelerken yıllık fiyatların sonraki yıllarda nasıl değişeceğini sorgulayın. Size değişimle ilgili yazılı bir garanti vermelerini isteyin (TÜFE-ÜFE ortalaması ya da sabit bir oran gibi; tabi en güzeli fiyatların hiç değişmemesi garantisi ama bu çok zor). Bazı vakıf üniversiteleri bütünlemelerden ayrıca ücret almak gibi etik olmayan davranışlarda bulunabilirler. Bunu iyice sorgulayın. Gerekiyorsa yazılı garanti isteyin. Yaz okullarının her durumda ayrıca ücretlendirileceğini hesaba katın. 
8. Bazen şehir dışında devlet üniversitesi aynı şehirdeki vakıf üniversitesinden daha pahalıya mal olabilir. Ulaşım, konaklama, yeme-içme vb. maliyetler umduğunuzdan yüksek seviyelere ulaşabilir. Bu maliyeleri hesaplarken asla devlet yurdu üzerinden hesap yapmayın. Çünkü devlet yurtlarında kalan öğrencilerin büyük bir bölümü kısa süre sonra arkadaşlarıyla eve çıkma ya da daha konforlu bir özel yurda taşınma eğiliminde olur.
9. Bir bölümde verilen eğitimin kalitesi o bölümün kadrolu hoca kalitesi ile doğru orantılıdır. Bunu aynı üniversitenin diğer bölümlerindeki hocaların kalitesi ile bölüme ders vermek üzere dışarıdan gelen hocaların kalitesi destekler. Diğer her şey (teknoloji, binalar, laboratuvarlar vb.) ikinci planda etkendir. Bunu asla aklınızdan çıkarmayın.
10. Tercih edeceğiniz bölümün uluslararası ağlarla bağlantısını iyi inceleyin. Erasmus'tan uluslararası bilimsel etkinliklere bölümünüz sizi dünya vatandaşlığına taşıyabilecek kapasitede mi? Bunu mutlaka sorgulayın. Uluslararası ilişkiler ofisini ziyaret edip, sözlerden değil rakamlardan oluşan bilgiler alın.
11. İngilizce ya da diğer bir yabancı dille eğitim veren programlar, köklü devlet ve bazı vakıf üniversiteleri hariç başarıyla yürümez. Çünkü neredeyse sıfır İngilizce ile gelen öğrenci hazırlık eğitiminde dersi İngilizce yürütebilecek seviyeye ulaşamaz. Ayrıca, bazı hocaların İngilizce seviyeleri de yetersiz olabilir. Bu nedenle pek çok ders İngilizce başlayıp Türkçe bitmek zorunda kalınır. Eğitimin adı İngilizce ve kendisi Türkçe olur.
12. Üniversite eğitiminiz sırasında kendinize fark yaratacak özellikler ekleyin. Çünkü iş yaşamında sizin aday olacağınız pozisyonlara sizin gibi binlerce kişi daha aday olacak. Onların da sizinle aynı diploması olduğunda siz yüksek lisans diplomanızı öne sürün. Eşitlik yine bozulmadıysa yabancı dil bilginizi, ikinci yabancı dil bilginizi, katıldığınız sosyal sorumluluk projelerini, çaldığınız enstrümanları, gezip gördüğünüz ülkeleri, aldığınız sertifikaları, yaptığınız kulüp faaliyetlerini, sahip olduğunuz sporcu lisanslarını... ekleyin. Kendinize kattığınız her nitelik bir gün bir yerde sizin fark edilmenizi ve öne çıkmanızı sağlayacaktır. 
13. Hangi bölümü okursanız okuyun mezun olduğunuzda İngilizceyi çok iyi seviyede ve ikinci bir yabancı dili de iyi seviyede bilmenizin asgari şart olduğunu unutmayın. İkinci yabancı dil için mühendislik okuyanlara Almancayı, sosyal bilim okuyanlara Fransızcayı ve sanat okuyanlara İtalyancayı öneririm. Bunlara ek olarak bilişim alanındaki yeterliliğinizin yüksek olması da kaçınılmaz bir zorunluluk. Bunları mezun olduktan sonra hallederim derseniz hata yaparsınız. Bunları üniversite okurken çok daha kolay halledersiniz. Mezuniyet sonrası lisanüstü eğitim arayışları, iş arayışları, nişanlanma, evlenme, askerlik curcunası içerisinde hayatınızın belki de en zor dönemini yaşayacaksınız. O nedenle, hayatınızın belki de en kolay dönemi olan üniversite yıllarını iyi değerlendirin. Çünkü en fazla boş zamanınız bu yıllarda olacak. Ve kafanız da en çok bu yıllarda rahat olacak.
14. Yukarıdaki 13 maddeyi okuduktan sonra hala "Eee! Peki ben hangi bölümü tercih etmeliyim?" sorusunu soruyor olmanıza şaşırmayın. Çünkü bu yazı hangi bölümleri tercih etmeniz gerektiğini size göstermek için yazılmadı. Tercih yaparken nelere dikkat etmeniz gerektiğini göstermek için yazıldı. Ve tekrar bir uyarı. Bu yazdıklarım bilimsel gerçekler değil benim kişisel görüşlerimdir. Tavsiye niteliğinde okuyun; kendi kararınızı kendiniz verin.

Başarı ve mutluluk dileklerimle,

Not: Sorularınızı cihanerdonmez@hotmail.com adresine yazılı olarak gönderebilirsiniz.